- سه شنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۴
برای طراحی فضای سبز و محوطهسازی به چه عناصری باید توجه کنید؟
عناصر اصلی طراحی فضای سبز و محوطهسازی
متخصصان در طراحی فضای سبز تلاش میکنند با استفاده از عناصر مختلف مانند پوشش گیاهی، مسیرها، آبنماها، مبلمان شهری، نورپردازی و بافتهای طبیعی، فضایی آرام، قابلاستفاده و متناسب با نیازهای کاربران ایجاد کنند.
چکیده
طراحی فضای سبز و محوطهسازی یکی از مهمترین شاخههای معماری منظر است که هدف آن ایجاد محیطهایی زیبا، کاربردی، سالم و سازگار با طبیعت است. این حوزه تنها به کاشت گیاهان محدود نمیشود؛ بلکه ترکیبی هوشمندانه از علم، هنر، زیباییشناسی، مهندسی و شناخت رفتار محیط است. متخصصان در طراحی فضای سبز تلاش میکنند با استفاده از عناصر مختلف مانند پوشش گیاهی، مسیرها، آبنماها، مبلمان شهری، نورپردازی و بافتهای طبیعی، فضایی آرام، قابلاستفاده و متناسب با نیازهای کاربران ایجاد کنند.
این مطلب به مفهوم محوطهسازی، مراحل طراحی فضای سبز، اصول علمی، مهارتهای کلیدی، و ۱۰ عنصر اساسی که یک طراح فضای سبز حرفهای باید بداند میپردازیم. از انتخاب گیاهان مناسب اقلیم گرفته تا چیدمان مسیرها، ترکیب رنگها، طراحی سطوح و ایجاد سازههای مکمل، همهٔ این اقدامات در کنار هم کیفیت نهایی فضای سبز را تعیین میکنند. این مطلب برای هنرجویان مراکز آموزشی، طراحان تازهکار و علاقهمندان به معماری منظر تدوین شده و سعی میکند با نگاهی کاربردی، اصولی و قابلفهم، مسیر یادگیری طراحی فضای سبز را روشن کند.
دورهٔ «طراحی فضای سبز و محوطهسازی» در دپارتمان معماری مجتمع فنی تهران فرصتی ارزشمند برای علاقهمندان به معماری منظر، طراحی شهری و محیط زیست فراهم میکند. این دوره بهصورت مقدماتی طراحی شده و برای کسانی مناسب است که قصد دارند اصول پایهای طراحی محوطه را بیاموزند، ازجمله تحلیل سایت، طراحی گیاهی، مسیرسازی، نورپردازی، استفاده از مبلمان فضای باز و طراحی المانهای آبنما.
طراحی فضای سبز چیست؟
طراحی فضای سبز فرایند برنامهریزی، جانمایی، چیدمان و سازماندهی عناصر طبیعی و مصنوعی در محیط باز است. این طراحی میتواند در مقیاسهای مختلف اجرا شود، از حیاطهای کوچک و باغچههای خانگی گرفته تا محوطهٔ پارکها، مراکز اداری، باغویلاها، مجتمعهای مسکونی، محوطهٔ مدارس، کارخانهها و فضاهای عمومی شهری.
هدف طراحی فضای سبز عبارت است از
- ایجاد محیطی زیبا و آرام
- افزایش کیفیت زندگی
- کاهش آلودگی هوا
- بهبود دما و رطوبت محیط
- افزایش تعامل اجتماعی
- تقویت حس تعلق و هویت در مکان
محوطهسازی چیست؟
محوطهسازی مجموعهای از فعالیتهاست که برای ساماندهی محیط بیرونی انجام میشود و بخش مهمی از طراحی فضای سبز را تشکیل میدهد. محوطهسازی شامل موارد زیر میشود.
- مسیرسازی
- سنگفرش
- مبلمان محیطی
- دیوارها و نردهها
- آبنماها
- ایجاد سطوح سبز
- نورپردازی
- جانمایی درختان و گیاهان
هدف محوطهسازی ایجاد تعادل بین زیبایی و عملکرد است؛ یعنی فضایی که هم زیبا باشد و هم قابلاستفاده.
مراحل طراحی فضای سبز
یک. تحلیل سایت (Site Analysis)
برای تحلیل سایت باید به موارد زیر توجه کنید.
- شرایط آبوهوایی
- میزان نور
- خاک
- توپوگرافی
- دسترسیها
- دید و منظر
دو. ایدهپردازی و طراحی اولیه
طراح براساس نیاز کارفرما، سبک معماری، شرایط اقلیمی و اصول زیباییشناسی طرحی اولیه ارائه میدهد.
سه. طراحی نقشهٔ نهایی
در این مرحله نوع گیاهان، مسیرها، مبلمان، نورپردازی، سطوح، بافتها و جزئیات فنی مشخص میشود.
چهار. اجرا
پس از تأیید طرح، نوبت به عملیات اجرایی مانند زیرسازی، کاشت، ایجاد سازهها و نصب تجهیزات میرسد.
پنج. نگهداری
تمام پروژههای فضای سبز برای ماندگاری نیازمند آبیاری، هرس، کوددهی و مراقبت منظم هستند.
۱۰ عنصر اساسی طراحی فضای سبز
در این بخش ده عنصر پایهای را که هر طراح باید بهصورت تخصصی بداند توضیح میدهیم.
یک. گیاهان (Planting Design)
گیاهان اصلیترین عنصر فضای سبز هستند. انتخاب آنها باید براساس اقلیم، نور، مقاومت، رنگ، بافت و فرم انجام شود. گروههای گیاهی عبارتاند از
- درختان
- درختچهها
- گیاهان پوششی
- بوتهها
- گلهای فصلی
ترکیب درست این گیاهان در فضا تناسب ایجاد میکند و هویت بصری میسازد.
دو. مسیرها (Pathways)
مسیرها نقش هدایتکننده دارند و باید براساس رفتار کاربران، حجم تردد، شیب زمین و زیباییشناسی طراحی شوند. جنس مسیرها ممکن است از مواد زیر باشد.
- سنگ
- موزاییک
- چوب
- شن
- آجر
عرض مسیر، فرم و رنگ آن تأثیر زیادی بر حس فضا دارند.
سه. نورپردازی (Lighting)
نورپردازی فضای سبز ترکیبی از زیبایی و امنیت است. نور میتواند کارهای زیر را انجام دهد.
- مسیرها را روشن کند
- عناصر شاخص را برجسته کند
- امنیت شبانه را افزایش دهد
- گرمی و آرامش محیط را بیشتر کند
نور ملایم و در کمارتفاع و متمرکز بهترین نوع نورپردازی فضای سبز است.
چهار. آبنما و عناصر آبی (Water Features)
آب سبب آرامش، حرکت و نشاط در فضای سبز میشود. انواع عناصر آبی عبارتاند از
برکه
فواره
آبشار مصنوعی
جویبار
آب علاوه بر زیبایی، رطوبت هوا را بهبود میبخشد و تنوع بصری ایجاد میکند.
پنج. مبلمان فضای باز (Outdoor Furniture)
مبلمان شامل نیمکت، آلاچیق، سطل زباله، چراغ، پرگولا و تجهیزات تفریحی است. مبلمان باید ویژگیهای زیر را داشته باشدو
- مقاوم
- زیبا
- هماهنگ با سبک
- کارآمد
شش. توپوگرافی و سطوح (Topography & Levels)
اختلاف ارتفاع، شیبها، پلهها و سطوح مختلف نقش مهمی در طراحی دارند. توپوگرافی درست میتواند به طرق زیر کمک کند.
- مناظر زیباتر ایجاد کند
- جریان آب را مدیریت کند
- تنوع فضایی بسازد
هفت. بافتها (Textures)
بافتها شامل بافت گیاهان، سنگها، چوبها و مصالح مختلف هستند. ترکیب بافت نرم گیاهان با بافت سخت سنگها تنوع بصری ایجاد میکند.
هشت. رنگها (Colors)
رنگها هویت فضا را مشخص میکنند. در فضای سبز رنگها شامل موارد زیر هستند.
- رنگ گلها
- رنگ برگها
- رنگ مصالح
- رنگ نور
طراح باید ترکیب رنگی را متناسب با فصل، حس فضا و نیاز کارفرما تنظیم کند.
نه. خطوط و فرمها (Lines & Forms)
خطوط مستقیم حس رسمی و نظم میدهند. خطوط منحنی حس آرامش و طبیعیبودن ایجاد میکنند.
فرم گیاهان (ستونی، گرد، پهن، کروی، هرمی) نقش جدی در شکلگیری ساختار فضا دارند.
ده. نقاط کانونی (Focal Points)
هر فضای سبز نیاز به یک یا چند نقطهٔ کانونی دارد تا چشم کاربر را هدایت کند. این نقاط میتوانند شامل موارد زیر باشند.
- یک درخت شاخص
- مجسمه
- آبنما
- ترکیب خاص گلها
نقطهٔ کانونی مرکز توجه میشود و هویت فضا را تعیین میکند.
جمعبندی
طراحی فضای سبز فرایندی هنری و مهندسی است که نیازمند دانش، تجربه و شناخت محیط است. طراح باید بداند چگونه عناصر طبیعی و مصنوعی را بهشکلی هماهنگ ترکیب کند تا فضایی کاربردی، زیبا و پایدار ساخته شود. ده عنصر اساسی که در این مقاله بررسی شد -از گیاهان و مسیرها گرفته تا نورپردازی، رنگ، بافت، خطوط و نقاط کانونی- همگی ابزارهای اصلی طراح هستند و کیفیت نهایی پروژه را تعیین میکنند.
یک طراحی موفق تنها بر زیبایی ظاهری تکیه ندارد؛ بلکه به کارایی، امنیت، دسترسیپذیری، هماهنگی با اقلیم، و نگهداری آسان نیز وابسته است. امروزه نیاز به فضای سبز شهری و محوطهسازی اصولی بیش از همیشه احساس میشود، زیرا این فضاها نقش مهمی در ارتقای سلامت روان، تعامل اجتماعی و کیفیت زندگی دارند. بنابراین یادگیری اصول طراحی فضای سبز برای علاقهمندان این حوزه نهتنها مفید، بلکه ضروری است.
دورهٔ «طراحی فضای سبز و محوطهسازی» در دپارتمان معماری مجتمع فنی تهران فرصتی ارزشمند برای علاقهمندان به معماری منظر، طراحی شهری و محیط زیست فراهم میکند. این دوره بهصورت مقدماتی طراحی شده و برای کسانی مناسب است که قصد دارند اصول پایهای طراحی محوطه را بیاموزند، ازجمله تحلیل سایت، طراحی گیاهی، مسیرسازی، نورپردازی، استفاده از مبلمان فضای باز و طراحی المانهای آبنما.
در طول دوره شرکتکنندگان با مفاهیم تئوری مرتبط با فضای سبز آشنا شده و در کارگاههای عملی میآموزند چگونه یک پلان محوطه را طراحی کنند، گیاه مناسب برای اقلیم منطقه انتخاب کنند و ترکیبی هماهنگ از سبزی، مصالح و دید بصری ایجاد نمایند. همچنین مباحثی مانند استانداردهای آبیاری، نگهداری فضای سبز و روشهای پایدارسازی فضای باز مورد بررسی قرار میگیرند.
اگر شما فردی خلاق هستید، به طبیعت علاقهمندید و دوست دارید محیطهایی آرام، زیبا و کاربردی طراحی کنید یا مسیر حرفهای در معماری منظر یا طراحی شهری را دنبال کنید، این دوره گزینهٔ بسیار مناسبی برای شروع است. شرکت در این دوره به شما کمک میکند دانش پایهای محوطهسازی را بهدست آورید و توانایی اجرای طرحهای واقعی فضای سبز را در پروژههای کوچک یا بزرگ به دست آورید. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ زمان برگزاری، هزینه و نحوهٔ ثبتنام، لطفاً با واحد آموزش مجتمع فنی تهران تماس بگیرید.
در دنیای کسبوکار امروز، تحصیلات دانشگاهی برای حفظ ارزش شما بهعنوان نیروی کار بااستعداد و کارآمد کافی نیستند. برای اینکه مزیت رقابتی شخصی خود را حفظ کنید، باید بر آموزش مستمر و مادامالعمر خود سرمایهگذاری کنید. خانواده بزرگ مجتمع فنی تهران هرساله به هزاران نفر کمک میکند تا در مسیر شغلی خود پیشرفت کنند.
اگر شاغل هستید و وقت ندارید در دورههای آموزشی حضوری شرکت کنید، مجتمع فنی تهران گزینههایی عالی برای آموزش مجازی، آنلاین، آفلاین و ترکیبی ارائه میدهد. با شرکت در دورههای کوتاهمدت مجتمع فنی تهران و دریافت مدارک معتبر و بینالمللی میتوانید با اعتماد به نفس مسیر ترقی را طی کنید و در سازمان خود به مهرهای ارزشمند تبدیل شود.
مترجم: بهناز دهکردی
منبع: greenwavs
پرسشهای متداول
طراحی فضای سبز چه تفاوتی با محوطهسازی دارد؟
محوطهسازی جنبهٔ ساختاری و معماری بیرونی است، درحالیکه طراحی فضای سبز بیشتر بر گیاهان و زیبایی طبیعی تمرکز دارد. البته این دو همیشه مکمل یکدیگرند.
برای طراحی فضای سبز چه مهارتهایی لازم است؟
شناخت گیاهان، اصول طراحی، نقشهخوانی، کار با نرمافزارهای معماری منظر، شناخت مصالح، نورپردازی و نگهداری گیاهان از مهارتهای ضروریاند.
بهترین گیاهان برای فضای سبز چه گیاهانیاند؟
گیاهانی که با اقلیم منطقه سازگار باشند، نیاز آبی کم داشته باشند و مقاومت خوبی در برابر آفتها داشته باشند. انتخاب گیاه همیشه باید براساس اقلیم باشد.
چگونه میتوان یک فضای سبز کمهزینه طراحی کرد؟
با انتخاب گیاهان مقاوم، استفاده از مصالح محلی، طراحی ساده، مسیرسازی حداقلی و نورپردازی اقتصادی میتوان هزینهها را کاهش داد.
